Audits zijn een veelgebruikt instrument binnen kwaliteitszorg in het onderwijs. Een audit geeft zicht op onderwijskwaliteit langs de lat van het onderzoekskader van de inspectie. In de praktijk worden audits vaak ingericht als momenten van controle en verantwoording: voldoen we aan de norm? De wens is echter vaak om audits meer te benutten als spiegel: hoe kunnen we leren van deze reflectie?
Praktijkervaringen laten zien dat audits vooral een lerend effect hebben wanneer ze aansluiten bij de ontwikkelvragen van scholen, goed ingebed zijn in de bestuurlijke cyclus en plaatsvinden binnen een professionele en veilige cultuur. Het inzetten van een audit vraagt dus om bewuste keuzes die passen bij het doel van de audit. Die keuzes verkennen we in deze podcast, net als de vraag: hoe kan een audit bijdragen aan reflecteren en leren binnen de organisatie?
In deze podcast gaan we in gesprek over de betekenis en werking van audits in het onderwijs. We verkennen hoe audits kunnen bijdragen aan kwaliteitsontwikkeling, hoe je ze zorgvuldig organiseert en welke voorwaarden bepalend zijn voor het effect ervan. Aan tafel zitten Remco van der Dussen (adviseur bij B&T en auditor), Dirk IJpma (beleidsmedewerker onderwijs, kwaliteit en innovatie bij Lucas Onderwijs) en Jeroen van der Kraan (rector Stanislas College Westplantsoen en voorzitter van een auditcommissie).
Van controle naar leren: het doel van een audit
Audits kunnen op verschillende manieren worden ingezet. Ze kunnen dienen als controle-instrument, waarbij scholen worden gespiegeld aan een normenkader, maar ook als ontwikkelgericht middel om inzicht te krijgen in waar een school staat en welke volgende stappen nodig zijn. Een belangrijk uitgangspunt daarbij is de zelfevaluatie van de school. De audit fungeert als een externe reflectie hierop: in hoeverre klopt het beeld dat de school van zichzelf heeft? Dit maakt de audit niet alleen een meetinstrument, maar ook een middel om het gesprek over kwaliteit te verdiepen en richting te geven aan ontwikkeling.
Wat maakt een audit waardevol?
De kracht van audits zit in hun vermogen om scholen verder te helpen in hun ontwikkeling. Zo kunnen audits zichtbaar maken waar plannen nog niet voldoende doorwerken in de praktijk, of waar aannames binnen een team niet overeenkomen met de werkelijkheid. Daarnaast kunnen audits bijdragen aan een verandering in perspectief, bijvoorbeeld door het perspectief van leerlingen centraal te stellen of door impliciete opvattingen binnen een team expliciet te maken. Hierdoor ontstaat vaak een nieuwe dynamiek en worden gesprekken op gang gebracht die anders weinig gevoerd worden.
Wanneer audits goed worden uitgevoerd, functioneren ze als katalysator voor ontwikkeling: ze geven taal aan wat al gevoeld wordt en bieden een startpunt voor gerichte verbeteringen. Ze dragen bij aan reflectie, dialoog en gezamenlijke verantwoordelijkheid voor kwaliteit, helpen scholen om stil te staan bij hun ontwikkeling, bieden nieuwe perspectieven en stimuleren samenwerking binnen en tussen scholen. Daarmee zijn audits geen eindpunt, maar juist een startpunt voor verdere verbetering.
Hoe organiseer je een audit zorgvuldig?
Een audit is meer dan een bezoek aan een school. Het is een zorgvuldig proces dat begint met een intake, waarin context, vragen en verwachtingen worden opgehaald. Op basis daarvan wordt de audit ingericht en voorbereid.
Tijdens de auditdag zelf spreken auditors met verschillende betrokkenen, bekijken ze lessen en toetsen ze de bevindingen aan de zelfevaluatie van de school. Door tussentijds te reflecteren worden waarnemingen geduid en komen auditoren tot zorgvuldige conclusies. De opbrengst wordt vastgelegd in een rapport met zowel bevindingen als aanbevelingen. Daarbij gaat het niet alleen om risico’s in de onderwijskwaliteit, maar ook om cultuur, samenwerking en ontwikkelmogelijkheden.
Audits als onderdeel van de kwaliteitscyclus
Een audit staat nooit op zichzelf, maar maakt onderdeel uit van een bredere kwaliteitscyclus. Het doel is dat de bevindingen worden vertaald naar concrete acties en worden opgenomen in school- en jaarplannen. De rol die het bestuur hierbij pakt is bepalend voor de invloed op de lerende culturen. Wanneer audits vooral worden gebruikt om af te vinken of te controleren, blijft de impact beperkt. Worden ze daarentegen ingezet om te ondersteunen, te reflecteren en ontwikkeling te stimuleren, dan dragen ze bij aan een echt lerende cultuur.
Voorwaarden voor een lerende auditpraktijk
Om audits effectief te laten zijn, zijn een aantal voorwaarden belangrijk:
- Een open en veilige cultuur waarin feedback niet wordt gezien als afrekening, maar als kans om te leren.
- Een goede samenstelling van het auditteam. Auditors moeten gezaghebbend, onafhankelijk en deskundig zijn, om te voorkomen dat de input van de audit niet gehoord wordt door de school.
- Werken met audits vraagt om duidelijke keuzes: waarom zet je audits in en wat wil je ermee bereiken? Zonder helder doel bestaat het risico dat het instrument een doel op zich wordt, in plaats van een middel voor ontwikkeling.
Tips van de studiogasten
- Remco van der Dussen: “Bedenk van tevoren wat je met de audit en de auditsystematiek wilt bereiken. Waar moet de audit aan bijdragen? Waarom gaan we dit doen en op welke wijze kan het bijdragen aan de lerende cultuur? Dat is wat mij betreft de belangrijkste startvraag.”
- Dirk IJpma: “Laat schoolleiders zelf ook auditors worden. Zo krijg je een frisse blik van buiten (van een andere schoolleider) en ga je zelf ook op andere scholen auditeren. Leren werkt dan twee kanten op. Zo worden schoolleiders eigenaar van het instrument.”
- Jeroen van der Kraan: “Auditeren is een georganiseerde vertraging: door te auditeren leer je zó veel. Het vraagt wel een open sfeer met ruimte voor een stukje ongemak, dan wordt het interessant. Als we met z’n allen vanuit professionele nieuwsgierigheid open en scherp tegen elkaar zijn, dan kunnen we het onderwijs echt beter maken.”
Aan het woord in deze podcast
Studiogasten:
- Remco van der Dussen, adviseur bij B&T en auditor
- Dirk IJpma, beleidsmedewerker onderwijs, kwaliteit en innovatie bij Lucas Onderwijs
- Jeroen van der Kraan, rector en voorzitter van een auditcommissie bij Lucas Onderwijs
Geluidsfragmenten:
- Marieke Sanders, senior beleidsadviseur kwaliteitszorg Yuverta
- Viola Scheerder, directeur Haarlem College, Dunamare
Verder lezen en luisteren
- Boek Kwaliteit in beweging: Samen bouwen aan betekenisvolle kwaliteit in een veranderend onderwijslandschap.
- In deze samenvatting van het proefschrift Open Vizier ontdek je hoe scholen visitaties kunnen benutten als waardevolle leerervaring. Niet als beoordeling, maar als bron van reflectie en groei.
- Deze podcast gaat over de inzet van een zelfevaluatie methodiek en hoe deze bijdraagt aan het leren en ontwikkelen binnen een onderwijsteam.
- Deze brochure bevat ervaringen van 11 PO-schoolbesturen met zelfevaluaties en audits/visitaties. Je vindt er praktische voorbeelden en inzichten in hoe scholen hiermee omgaan.
- NRO heeft voor de kennisagenda de publicatie De school als lerende organisatie gemaakt, met daarin acht mechanismes van een lerende organisatie.
- In deze whitepaper lees je over bestuurlijke zorg voor kwaliteit in het voortgezet onderwijs.
Colofon
Redactie: Asri Prasadani, Lotte Rakers en Anouk Hendriks
Presentatie: Ron Benjamins
Productie: Ludo de Boo
Abonneren
Om niks te missen kun je je abonneren op de podcasts van Leren verbeteren via een van de volgende kanalen:
