In het voortgezet onderwijs sturen scholen tegelijkertijd op onderwijsresultaten, schoolklimaat en kwaliteitszorg. En dat op meerdere niveaus: per vak, per leerjaar en per schoolsoort. Die gelaagdheid is de reden dat veel scholen zijn georganiseerd als een matrixorganisatie: een structuur waarin meerdere lijnen van verantwoordelijkheid en samenwerking door elkaar lopen. Wat betekent dat in de praktijk? Hoe organiseer je een school zo dat alle lijnen samenkomen in goed onderwijs? En welke keuzes kunnen schoolleiders en teamleiders maken om structuur, sturing en samenhang te organiseren?
Te gast zijn Erwin Lutteke, rector-bestuurder van het Isendoorn College, en Bas Wever, teamleider op De Nieuwe Veste. Zij delen hun ervaringen met het organiseren van de matrix, het maken van keuzes in de structuur en het omgaan met spanningen die ontstaan wanneer professionals zich op meerdere lijnen tegelijk bewegen. Samen verkennen zij hoe het matrixperspectief kan helpen bij het nadenken over de inrichting van een school.
Aan deze podcast droegen ook Mirko Noordegraaf (Universiteit Utrecht), Koen Schepers (De Nieuwste School, Tilburg) en Hans Hartog (Rudolf Steiner College Rotterdam) bij. Zij vertellen ieder vanuit hun eigen perspectief hoe je in een matrixorganisatie richting geeft aan (onderwijs)kwaliteit.
Horizontale en verticale lijnen
Scholen in het voortgezet onderwijs zijn op uiteenlopende manieren georganiseerd, maar de meeste werken met twee hoofdlijnen: secties (voor vakinhoud, toetsing en doorlopende leerlijnen) en teams (voor pedagogiek, begeleiding en onderwijsontwikkeling). Daarnaast zijn er mentorenoverleggen, zorgstructuren, projectgroepen en themateams. Vanuit theoretisch perspectief spreken we dan over verticale lijnen (hiërarchische sturing, structuur en verantwoordelijkheden) en horizontale lijnen (professionele samenwerking tussen docenten, zoals vakgroepen).
Die veelheid aan groepen is logisch, omdat docenten vanuit verschillende perspectieven bijdragen aan de ontwikkeling van leerlingen. Tegelijkertijd maakt het de school ook complex. Wat doe je als collega’s in verschillende rollen iets anders nodig hebben? Wie stuurt bij wanneer dat nodig is? En hoe organiseer je verbinding in plaats van versnippering?
In deze podcast vertellen Erwin en Bas waarom het logisch is dat scholen op deze manier werken, maar ook welke dilemma’s de matrixstructuur met zich meebrengt.
Keuzes in structuur en sturing
Elke school werkt in meer of mindere mate volgens een matrix. Niet elke school organiseert deze op dezelfde manier. Sommige leggen de nadruk op vaksecties en vakontwikkeling, anderen richten zich meer op teams of leerlingbegeleiding. Ook het aantal coördinatoren, de hiërarchie en de invulling van functies zoals die van zorgcoördinator verschillen. In deze podcast schetsen we de diversiteit aan de hand van een aantal voorbeelden en de keuzes die hieraan ten grondslag liggen.
- De Nieuwste School in Tilburg werkt met onderwijsteams die samen verantwoordelijk zijn voor een hele leerlingengroep en alles voor deze groep verzorgen. Dit vergroot eigenaarschap en wendbaarheid, maar vraagt voortdurende balans met de vakinhoudelijke leergebieden.
- De Nieuwe Veste in Coevorden bundelt alle brugklassen in één brede onderbouw, waardoor docenten intensiever samenwerken en gezamenlijke pedagogische lijnen ontwikkelen.
- Het Isendoorn College in Zutphen werkt met een netwerkstructuur van kernteams en ontwikkelgroepen geleid door docenten, om eigenaarschap en doorlopende ontwikkeling te organiseren.
Samenhang en dialoog organiseren
In een matrixorganisatie is het belangrijk om te verbinden wat je hebt opgesplitst: de verschillende lijnen van verantwoordelijkheid moeten elkaar versterken. Dialoog, overlegstructuren en leiderschap spelen hierin een cruciale rol. Het is belangrijk om in al die structuren de menselijke verbinding centraal te stellen. Investeren in intermenselijke relaties maakt dat teams elkaar kunnen vinden, verschillen kunnen overbruggen en zich kunnen richten op wat ertoe doet: de ontwikkeling van leerlingen.
Tips van de studiogasten
- Bas Wever: “Investeer in samenwerking. Begin elke bijeenkomst met een moment om elkaar te leren kennen en werk daarnaast met een gezamenlijke jaarplanning, zodat er tijd voor alle gremia is gereserveerd.”
- Erwin Lutteke: “Vertraag om te versnellen. Geef teams tijd om echt met elkaar in gesprek te gaan. Ontwikkeling komt pas op gang als mensen zich gehoord weten en eigenaar voelen van een thema.”
Aan het woord in deze podcast
Bas Wever (studiogast)
Leren verbeteren-adviseur en teamleider op De Nieuwe Veste in Coevorden
Erwin Lutteke (studiogast)
Leren verbeteren-adviseur en rector-bestuurder op het Isendoorn College in Zutphen
Mirko Noordegraaf (geluidsfragment)
Hoogleraar Publiek Management, Universiteit Utrecht
Koen Schepers (geluidsfragment)
Adviseur teamgerichte arbeidsorganisatie en conrector op de Nieuwste School in Tilburg
Hans Hartog (geluidsfragment)
Sectievoorzitter op het Rudolf Steiner College in Rotterdam
Verder lezen en luisteren
- TAO Kenniscentrum Het Leren Organiseren: Artikelen en podcasts over teamgerichte arbeidsorganisaties.
- De invloed van organisatiepatronen op de leeromgeving voor Samen Opleiden & Professionaliseren: Publicatie van Marco Snoek en Ina Cijvat over de school als complexe organisatie.
Colofon
Redactie: Lotte Rakers, Asri Prasadani, Mila Rodrigues en Anouk Hendriks
Presentatie: Ron Benjamins
Productie: Ludo de Boo
Abonneren
Om niks te missen kun je je abonneren op de podcasts van Leren verbeteren via een van de volgende kanalen:
