“Zijn wij klaar voor het nieuwe toezicht?” Regiobijeenkomsten Kwaliteitsmanagement boden antwoorden en handvatten

Door Claudia Smit

Bestuurders, schoolleiders, kwaliteitszorgmedewerkers… Op 21 en 23 maart kwamen ze in groten getale naar Zwolle en Rotterdam voor de Regiobijeenkomsten Kwaliteitsmanagement VO, georganiseerd door Leren verbeteren en het Landelijk Netwerk Kwaliteitszorg VO. Centraal stond de vraag: “Zijn wij klaar voor het nieuwe toezicht?” Het is een vraag die blijkbaar velen bezighoudt.

De organisatoren hadden gezorgd voor een rijk gevuld programma. Na een plenaire inleiding door Tijmen Bolk, projectleider Leren verbeteren, konden de deelnemers in drie rondes kiezen uit een palet van vijf workshops.

De Kwaliteitskwadranten als kapstok

Centraal in de inleiding van Tijmen Bolk stonden de Kwaliteitskwadranten van B&T, die een inhoudelijk kader bieden voor het denken over kwaliteitsmanagement. Ze bieden ook een handige kapstok om toe te lichten wat nu de essentie is van het veranderende toezicht.

Beheersen

Voorheen lag de focus van de inspectie vooral op de linkerkant van deze figuur, vertelt Tijmen. Dat gold overigens niet alleen voor de focus van de inspectie, maar ook het onderwijs zelf was lange tijd voornamelijk bezig met die linkerkant. Mooie managementsystemen hebben geholpen daar grip op te krijgen. “En ja, als dat niet lukte”, zegt Tijmen, “dan kwam je bij Leren verbeteren terecht en probeerden we samen om weer in control te komen.”

De basiskwaliteit van lessen

De workshop van Leren verbeteren-expert Gertjan Bos ging over die linkerkant. Over de basiskwaliteit dus. En dan vooral over de basiskwaliteit van lessen. Het is immers heel simpel, meent Gertjan Bos: goede resultaten zijn het gevolg van goed onderwijs. Maar hoe zorg je dan voor een voldoende basiskwaliteit van de lessen? Deelnemers gingen hierover met elkaar in gesprek en verlieten de workshop met praktische do’s en dont’s. Aangekondigde lesobservaties? Die zullen zij niet meer zo snel doen.

Download hier de presentatie van Gertjan Bos: Hoe monitoren we de basiskwaliteit? >>

Ontwikkelen

Links gaat dus over ‘de basis op orde’. In het nieuwe Onderzoekskader van de inspectie zijn dat de deugdelijkheidseisen, afgeleid van wettelijke eisen. Met het vernieuwde toezicht worden scholen uitgenodigd om zelf te definiëren wat ze als aspecten van kwaliteit beschouwen. Als je meer wilt dan een voldoende basis, dan ontwikkel je rechts de strategie. Daar gaat het over je toegevoegde waarde, boven op de basiskwaliteit. Termen als innovatie, ontwikkeling en ‘onderwijs van morgen’ zijn hier relevant.

Van voldoende naar goed

B&T-adviseur Gerben Zonneveld nam de deelnemers mee in die stap van voldoende naar goed. Hij liet zien dat verschillende stadia van ontwikkeling van scholen om verschillende kwaliteitsinterventies vragen. Hij deed de deelnemers volop ideeën aan de hand voor effectieve interventies als de basis op orde is. Van ‘Schoolplan op 1 poster’, tot Strategiereviews, Stakeholderreviews, Innovation challenges en nog veel meer. Veel inspiratie voor de volgende stap.

Download hier de presentatie van Gerben Zonneveld: Van voldoende naar goed, de volgende stap in strategische kwaliteitsontwikkeling >>

Leiding geven aan beheersen én ontwikkelen

Beheersen en ontwikkelen lijken elkaar soms te bijten. Als je in control wilt zijn, ben je geneigd om strak te sturen, om die dingen te doen waarvan je weet dat ze werken. Als je wilt innoveren, werkt een dergelijke aanpak tegen je. “Dan moet je misschien juist eens fouten maken en onderuitgaan om het daarna op een andere manier te proberen”, benadrukt Tijmen in zijn plenaire inleiding. Leiding geven aan de linkerkant betekent dus iets heel anders dan leiding geven aan de rechterkant. Maar er is maar één rector, denken we dan meteen. “Een beetje schizofreen moet je dus wel zijn om beide kanten te bedienen”, zegt Tijmen Bolk dan ook met een lach.

Werken aan kwaliteit: een gezamenlijke inspanning

Dat neemt niet weg dat werken aan kwaliteit een gezamenlijke inspanning vraagt. Daarover ging de workshop van B&T-adviseur Nienke Pol. Hoe doe je dat dan: samen werken aan kwaliteit? Wie doet wat? Wie is eigenaar? Hoe zorg je dat je niet in elkaars vaarwater komt? Of omgekeerd: hoe zorg je dat zaken niet blijven liggen doordat je er onterecht van uitgaat dat anderen die wel oppakken? “Ik was laatst bij een rector”, begint Nienke. Die rector zei: “Ik geef hier zeeën van professionele ruimte, maar springt er iemand in? Nee.” Aan de hand van de methode Engaging Dynamics gaat Nienke met de groep aan de slag om rollen en verantwoordelijkheden te analyseren in hun eigen praktijksituaties.

Download hier de presentatie van Nienke Pol: Rollen in sturing en kwaliteit >>

Verder lezen over het ‘denken in driehoeken’? Download hier een artikel over dit gedachtengoed van Christiaan de Vries. >>

Collectief versus individu

Hoe zit het dan met de boven- en onderkant van de Kwaliteitskwadranten? De verhouding tussen het collectief en het individu? Het Onderzoekskader is in principe een collectief instrument, vertelt Tijmen Bolk in zijn plenaire inleiding. Dat speelt zich dus vooral af in de bovenste helft. Maar kwaliteitszorg heeft zich ontwikkeld en de aandacht is de laatste jaren in toenemende mate verschoven van het collectief naar het individu. Inmiddels weten we dat we, als we kwaliteit willen verbeteren, bij elke individuele docent moeten zijn. En net als voor het collectief geldt ook voor het individu dat we een beheersingskant en een ontwikkelkant kunnen onderscheiden. Je eist als leidinggevende een bepaalde basiskwaliteit, maar als die docent wil groeien en maximaal zijn talent wil inzetten, dan zijn er geen standaarden meer.

De verbinding met strategisch hrm

Dat kwaliteit steeds nadrukkelijker een zaak van het individu is geworden, beseffen bestuurders, schoolleiders en kwaliteitszorgmedewerkers heel goed. De workshop van Dorien Sluijter was dan ook goed bezocht. Zij focuste op de individuele kwaliteit op de werkvloer. De centrale vraag: sluiten ons strategisch hrm en strategisch kwaliteitsmanagement wel op elkaar aan? Essentieel is om de verbinding te maken tussen visie en vakmanschap. Dat vraagt om verbinding, reflectie, gesprek en persoonlijk leiderschap bij iedereen.

Download hier de presentatie van Dorien Sluijter: Individuele kwaliteit op de werkvloer; sluiten ons strategisch hrm en strategisch kwaliteitsmanagement op elkaar aan? >>

Concreet aan de slag

Het nieuwe Onderzoekskader van de inspectie vormde een rode draad in alle onderdelen van de Regiobijeenkomsten, maar de workshop van Leren verbeteren-expert Monique Hoogduin besteedde daar het meest gericht aandacht aan. Monique nam de deelnemers mee in de voorbereidingen. Wat zijn de belangrijkste veranderingen, wat wordt er nu concreet van u verwacht en hoe pakt u dat aan? Ze bood handvatten én handige hulpmiddelen, die u hieronder kunt downloaden.

Download hier de presentatie van Monique Hoogduin: Hoe bereiden we ons voor op het nieuwe toezicht? >>

Download hier: Concept zelfevaluatie waarderingskader 2017 >>
Met deze zelfevaluatie krijgt u inzicht in hoe u scoort volgens het nieuwe waarderingkader van de Inspectie van het Onderwijs.  

Download hier: Voorbeeld kwaliteitsjaaragenda >>
Alle scholen binnen het bestuur van Monique Hoogduin hebben hun eigen kwaliteitsjaarkalender. Daarin staat wie wanneer met welke data aan de slag gaat, wie verantwoordelijk is, enzovoort. Een voorbeeld kunt u hier downloaden. 

Download hier: Feitenkaart >>
Welke data zijn relevant? De feitenkaart kan helpen om mensen in beweging te brengen. “Je hoeft mensen niet te overtuigen dat hun opbrengsten niet in orde zijn”, meent Monique Hoogduin. “Dat zien ze zelf wel. Geef hun de data, dan komen ze vanzelf in beweging.”

Af is het nooit

Wat de regiobijeenkomsten in elk geval duidelijk maken, is dat werken aan kwaliteit nooit ophoudt. Af is het nooit. In welk stadium van ontwikkeling u zich ook bevindt, hoe goed de kwaliteit van uw onderwijs ook is. Deelnemers vertrokken met antwoorden op hun vragen, met concrete handvatten én met inspiratie voor de toekomst. We blikken terug op twee geslaagde bijeenkomsten.

Download hier de presentatie van Tijmen Bolk: Inleiding ‘Stevig in het zadel’ >>

Wilt u meer informatie?

Neem gerust contact op met Leren verbeteren.

Terug naar overzicht
Kwaliteit verbeteren in 6 stappen

Kwaliteit verbeteren in 6 stappen

In zes concrete stappen werkt u aan het verbeteren van opbrengsten en onderwijskwaliteit. Hierbij is niet alleen aandacht voor wat scholen kunnen doen om de onderwijskwaliteit te verbeteren, maar vooral ook
met wie en hoe.

Blijf op de hoogte

Nieuws

Blijf op de hoogte van ontwikkelingen en wetenswaardigheden en laat u inspireren door praktijkverhalen en interviews.

Inzicht in risico's en onderwijskwaliteit

Scan Leren verbeteren

De Scan Leren Verbeteren geeft u snel inzicht in de mogelijke risicofactoren en in de onderwijskwaliteit van uw school. Het resultaat: een systematische diagnose die u kan helpen bij het zetten van vervolgstappen.